Özdemir, DurmuşTuran, Cansu2026-03-272026-03-272025https://hdl.handle.net/11147/19012https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4h-8chOSAxJyfjg5Ric6502X2S4pTlkO6cYQZQxnLrLJ3Artificial leather is an alternative to genuine leather, made from a colloidal suspension called plastisol, which typically consists of polymers such as polyurethane (PU) and polyvinyl chloride (PVC), along with other additives. If any phthalate-contaminated plasticizers are purchased during raw material procurement for artificial leather production, it may result in problems during national and international trading of products. Thus, there is an increasing need for rapid and robust methods to detect phthalate contamination in plasticizers. In this study, Fourier transform infrared spectroscopy with attenuated total reflectance (FTIR–ATR) coupled with multivariate chemometrics analysis is proposed as an analytical technique for assessing the phthalate–free plasticizer dioctyl terephthalate (DOTP) with the presence of three possible phthalate contaminants: diisobutyl phthalate (DIBP), diisononyl phthalate (DINP), and bis(2–ethylhexyl) phthalate (DEHP). Calibration and independent validation were conducted on 35 and 15 samples, respectively. Through this study, three stages of production, which are raw material procurement, development of plastisol and production of both non-coated and PU-coated artificial leathers were investigated with FTIR-ATR coupled with two approaches: Genetic Inverse Least Squares (GILS) and Partial Least Squares (PLS) and the models were assessed with coefficient of determination for both cross-validated calibration (R²cal) and independent validation (R²val), as well as standard error of cross–validation (SECV), standard error of prediction (SEP), and the SEP/SECV ratio which served as an indicator of model robustness. Comparative analysis suggests that GILS offers the highest prediction accuracy, outperforming PLS, across all selected variables and all sample types except for PU-coated artificial leathers.Gerçek derinin alternatifi olarak üretilen suni deri, plastisol adı verilen ve tipik olarak poliüretan (PU) ve polivinil klorür (PVC) gibi polimerler ve başka katkı maddelerinin birleşmesi ile oluşturulan kolloidal bir süspansiyondan üretilir. Ftalat kontaminasyonuna maruz kalmış plastikleştiriciler yanlışlıkla hammadde tedariki ile suni deri üretimine dahil edilirse, kontamine ürünlerin ulusal ve uluslararası ticaretinde sorunlarla karşılaşılabilir. Bu nedenle, plastikleştiricilerdeki ftalat kontaminasyonunu tespit etmek için hızlı ve güçlü yöntemlere olan ihtiyaç artmaktadır. Bu çalışmada, zayıflatılmış toplam yansımalı Fourier dönüşümlü kızılötesi spektroskopisi (FTIR-ATR), çok değişkenli kemometrik analizle birleştirilerek, 'ftalatsız plastikleştirici' olarak anılan dioktil tereftalatın (DOTP); diizobutil ftalat (DIBP), diizononil ftalat (DINP) ve bis(2-etilhekzil) ftalat (DEHP) ile kontaminasyonu senaryosunda değerlendirilmesi için analitik bir teknik olarak önerilmiştir. FTIR-ATR spektrumları 35 kalibrasyon ve 15 bağımsız validasyon örneğinde üretimin üç aşaması (hammadde tedariki, plastisolün üretimi ve hem kaplanmamış hem de PU-kaplı suni derilerin üretimi) boyunca elde edildi ve Genetik Ters En Küçük Kareler (GILS) ve Kısmi En Küçük Kareler (PLS) yaklaşımları ile araştırıldı. Modeller hem çapraz-doğrulamalı kalibrasyon (R²cal) hem de bağımsız validasyon (R²val) için belirleme katsayılarının yanı sıra çapraz doğrulamanın standart hatası (SECV), tahminin standart hatası (SEP) ve SEP/SECV oranı ile değerlendirildi. Karşılaştırmalı analiz sonucunda, GILS'nin PU-kaplı suni deriler hariç tüm seçili değişkenler ve tüm örnek türleri için PLS'yi geride bırakarak en yüksek doğrulukta konsantrasyon tahmini sunabildiği görülmektedir.enChemistryKimyaMaster Thesis