Şavk, Bahar EmginTalu, NilüferYılmaz, Yusufhan2025-11-252025-11-252025https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=ftqJzTasnJUH9hg-S5861rxYbG7HE4N_8cHmWYHtsQWgBJVen7XXFmTImSC8G7eShttps://hdl.handle.net/11147/18745Bu tez, OpenAI'nin ChatGPT arayüzüne entegre edilmiş GPT-4o modeliyle üretilen yapay zeka görsellerinin, temsili normları yeniden üreten, pekiştiren veya yeniden kurgulayan kültürel olarak kodlanmış görsel artefaktlar olarak nasıl işlediğini incelemektedir. Eleştirel tasarım çalışmaları alanında konumlanan araştırma, 163 metin tabanlı istemden üretilen görsellerin retorik ve göstergebilimsel boyutlarını sorgular; bu istemler soyut kavramlar, ikilikler, genişletilmiş kimlikler, kamusal ve kurumsal mekânlar, spekülasyonlar ve yinelemeler olmak üzere altı tematik kategoriye ayrılmıştır. Göstergebilimsel analiz ile görsel işleme tekniklerini birleştiren hibrit bir metodoloji benimseyen çalışma, seçilmiş bir yapay zeka görsel veri setini temsil ve tasarım retoriği bağlamında analiz etmektedir. Bulgular, yapay zeka ile üretilen görsellerin seçici kültürel görsel kodlara, estetik konvansiyonlara ve temsili hiyerarşilere tutarlı biçimde öncelik tanıdığını ortaya koymaktadır. İnsan figürleri sıklıkla ırksal ve toplumsal cinsiyete dayalı çizgilerde homojenleştirilmekte; soyut kavramlar ise çoğunlukla indirgemeci ikonografi veya tipografik sembolizm yoluyla görselleştirilmektedir. Çalışma, GPT-4o gibi yapay zeka sistemlerinin görsel tasarımda tarafsız bir aracı olarak işlemeyebileceğini göstermektedir. Metafonksiyonlar ve geçerlilik göstergeleri aracılığıyla yapılan analizler, bu görsellerdeki görsel dilin belirli seçici çağrışımları nasıl öne çıkardığını ortaya koymaktadır. Bu tez, yapay zekanın tasarım aracılığıyla gerçekleştirdiği görsel arabuluculuğun eleştirel biçimde yeniden değerlendirilmesini savunmakta ve üretken teknolojilerle çalışırken etik ve yansıtıcı pratiklerin gerekliliğine dikkat çekmektedir. Yapay zeka ile görsel üretimi, yazarlık, özneleşme ve görsel kültür tartışmalarıyla ilişkilendirerek tasarım çalışmalarına katkı sunmakta; üretken tasarımın gelecekteki uygulamalarında daha yüksek düzeyde eleştirel farkındalık çağrısında bulunmaktadır.This thesis examines how AI-generated images, generated through OpenAI's ChatGPT integrated GPT-4o model, function as culturally encoded visual artifacts that reproduce, reinforce, or reimagine representational norms. Positioned within the field of critical design studies, the research interrogates the rhetorical and semiotic dimensions of images generated from 163 text-based prompts, organized across six thematic categories: abstract conceptions, dichotomies, extended identities, civic and institutional spaces, speculations, and reiterations. Employing a hybrid methodology that integrates semiotic analysis with image processing, the study analyzes a curated set of AI-generated images as to their representational and design rhetorical extent. Findings reveal that AI-generated imagery consistently privileges selective cultural visual codes, aesthetic conventions, and representational hierarchies. Human figures tend to be homogenized along racial and gendered lines, while abstract concepts are often visualized through reductive iconography or typographic symbolism. The study demonstrates how AI systems like GPT-4o may not operate neutral mediation for visual design. Through analyses of metafunctions and validity markers, the research articulates how visual language in these images may favor certain selective associations. This thesis argues for a critical reassessment of AI as a mediation for design and highlights the necessity of ethical and reflexive practices when engaging with generative technologies. It contributes to design studies by situating AI image generation within ongoing discourses of authorship, agency, and visual culture, advocating for greater critical awareness in future applications of generative design.enGüzel Sanatlarİletişim BilimleriFine ArtsCommunication SciencesMaster Thesis